Tekenen en Rekenen in vogelvlucht

Doel van het project is de workflows van ruimtelijk ontwerpers met water, en die van watersysteem-specialisten, die effectiviteit van maatregelen berekenen, 'in elkaar te schuiven' zodat beide disciplines profiteren. Zo worden mooiere, effectievere en breder gedragen ontwerpen mogelijk.

We richten ons zowel op het stedelijk gebied als op regionale aanpassingen van de buitenruimte. In de stad staat het opvangen van hevige neerslag door klimaatverandering centraal. Op regionale schaal speelt het verhogen van de waterveiligheid in het kader van het Deltaprogramma.

Het project Tekenen en Rekenen richt zich op de koppeling tussen ruimtelijk ontwerp en het rekenen aan de waterbeweging in de buitenruimte. Zowel in de ontwerpfase als in de uitwerking kunnen goed gevisualiseerde waterberekeningen waarde toevoegen. Tijdens het ontwerpen kunnen berekende waterbeelden inspireren, en tijdens het uitwerken kunnen haalbaarheidsberekeningen keuzen ondersteunen.

Uiteindelijk moet de studie leiden tot een ICT-koppeling tussen software voor het ruimtelijk ontwerpen en de watersimulatie tools. Technisch gezien gaat het dan om het ontwerp geörienteerd parametriseren van de simulatiemodellen. In normaal Nederlands: het afstellen van het wiskundig model op de veranderingen aan het systeem die het gevolg zijn van het nieuwe ruimtelijke ontwerp.

Meer gedetailleerd

Stedenbouwkundige ingrepen hebben vaak hun invloed op de waterhuishouding: ofwel doordat het watersysteem wordt aangepast, ofwel doordat door aanpassing van de verharding bijvoorbeeld meer water afstroomt richting sloot of riolering. De waterbeheerder moet van die ingrepen "iets vinden”. Vaak wordt gekeken of de situatie er op achteruit gaat. Het mooiste is natuurlijk als de ingreep in de ruimte juist leidt tot een beter watersysteem en uiteindelijk een duurzamere en robuustere gebiedsinrichting.

In principe zal het "meedenken van de waterbeheerder aan de voorkant”, bijdragen aan een beter eindresultaat. De waterbeheerder kan dan immers wensen en randvoorwaarden vanuit het waterbeheer inbrengen in een fase waarin zaken nog goed kunnen worden ingepast, dus ruim voordat het ontwerpproces is afgerond. De waterbeheerder moet dan wel die wensen en randvoorwaarden concreet en kwantificeerbaar kunnen maken, want alleen dan kan de stedenbouwkundig ontwerper ermee uit de voeten. Nu gebeurt dat meestal door minimumeisen te stellen aan het  open water oppervlak en qua, waterstructuur, aan de aansluiting op het bestaande hoofdwaterlopennetwerk.

Het toekomstig watersysteem wordt vervolgens ontworpen als onderdeel van het totaal ontwerpproces en in een veel latere fase vindt een uitwerking van de waterhuishouding en doorrekening plaats. Bijvoorbeeld in de vorm van een apart waterhuishoudingsplan, gekoppeld aan het bestemmingsplan dat nodig is om de ruimtelijke transformatie mogelijk te maken.

Op dat moment zijn de grote ruimtelijke keuzes gemaakt. Het ontwerp is “gestold”. Is deze werkwijze ideaal als we ingrepen in de ruimte (en investeringen) willen aangrijpen voor het bereiken van een duurzamere en waterrobuuste inrichting? Of biedt een andere werkwijze waarbij we de grote systeemkeuzes rond water tijdens het ontwerpproces kwantitatief toetsen uitzicht op een beter eindresultaat?

In het project Tekenen en Rekenen gaan we dit beproeven en gaan we hoge resolutiemodellering inzetten in de kern van het stedenbouwkundig ontwerpproces.

Waarom willen we hiermee experimenteren?

  • Om de stedenbouwkundig ontwerper een goed begrip te geven van het huidig waterhuishoudkundig functioneren van het gebied en van het relevante schaalniveau van systeemkeuzes.
  • Om de bijdrage aan waterdoelen gaande het ontwerpproces te kwantificeren en daarmee de ontwerpkeuzes beter te kunnen evalueren.

Technisch instrumentarium

Om hoge resolutiemodellering op deze wijze in te zetten is het nodig om ontwerpschetsen snel geschikt te maken voor doorrekening. Binnen Tekenen en Rekenen wordt deze workflow technisch beschreven en wordt hiervoor ondersteunende software ontwikkeld.

Case study Oude Lierpolder

De onderzoeksvragen worden opgepakt binnen een case study: de Oude Lierpolder in Delfland. Dit is een polder met veel verschillende gebruiksfuncties (woningsbouw, glastuinbouw, bedrijventerrein) waar wateroverlast een reëel risico vormt zeker met het oog op klimaatverandering. Ook vinden er ruimtelijke transformatieprocessen plaats zoals woningbouw en herstructurering van de glastuinbouw.

Binnen de case study wordt het waterhuishoudkundig functioneren van de polder beschreven met behulp van het nieuwe instrumentarium en wordt de workflow van het ontwerpproces tijdens een workshop beproefd. In overleg met de gemeente Westland worden de klimaatmaatmaatregelen binnen de stedenbouwkundige ontwikkeling Liermolen doorgerekend. In de Westland analyses wordt het glastuinbouwgebied van de Oude Lierpolder onder de loep genomen.

Bij Tekenen en Rekenen zijn verschillende partijen betrokken:

  • Deltares
  • Buro MA.AN
  • Nelen en Schuurmans
  • Hoogheemraadschap van Delfland
  • Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Links naar documenten en presentaties

Planning