Wat vooraf ging

Tekenen en Rekenen startte als project (onder het TKI Deltatechnologie van de Topsector Water) als inventarisatie van de eisen en wensen van ontwerpers met betrekking tot een 'water-effect-doorreken tool'. De website www.tekenenenrekenen.nu beschrijft de resultaten van die inventarisatie en de eerste versie van de TenR tool waarmee via het programma Gimp (een open source Photoshop) een hoogtekaart binnen 3Di kan worden aangepast. Daarmee is het mogelijk bijvoorbeeld nevengeulen ter plekke in te tekenen en de waterhuishoudkundige impact daarvan te berekenen.

Workflow ontwerpers onder de loep

We zijn nu in de fase waarin we de workflows van ontwerpers en modelleurs verkennen en zoeken naar mogelijkheden voor integratie. We spraken al met de bij het project betrokken ontwerpers: Robbert de Koning, Matthijs Willemsen en Martijn Boelhouwers. Via deze gesprekken – waarvan een video samenvatting wordt gemaakt – is een beeld opgebouwd van de huidige workflow van het ‘watergebonden ruimtelijk ontwerpen’ en van de (ICT) tools die zij daarbij gebruiken.

Belangrijkste conclusies

Modelberekeningen verrijken ook inspiratiefase

We kunnen het ontwerpproces scheiden in twee delen: een inspiratiefase en een uitwerkingsfase. De eerste gaat over in de tweede op het (natuurlijk niet altijd duidelijk vast te stellen) moment waarop de ontwerper iets heeft waarmee hij verder kan (“Nu heb ik iets”, “Hier kan ik iets mee”). Deze knip is interessant omdat nogal eens wordt gedacht dat simulaties met modellen alleen toegevoegde waarde heeft in latere fasen waarin detaillering en het vaststellen van effectiviteit centraal staat. Dat lijkt dus niet zo te zijn. Berekeningen kunnen juist ook 'de hoeken van het speelveld' markeren. Dan gaat het soms om (misschien technisch gezien) onrealistische waterbeelden: welke ruimtelijke structuur ontstaat bij overstroming? welke delen van het gebied staan blank tijdens een hevige bui? Dergelijke beelden en structuren kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van een ‘onderlegger’ of ‘drager' van een ruimtelijk plan.

De stedebouwer zoekt meer dan checklist klimaatadaptatie maatregelen

Momenteel zijn allerhande tools en overzichten beschikbaar met 'pasklare' ontwerpelementen (groene daken, doorlatende verharding, wadi’s etc.), soms met een bijbehorende schatting van de waterhuishoudkundige effectiviteit. Maar ruimtelijk ontwerpen is natuurlijk veel meer dan het combineren van ‘prefab’ elementen. Bovendien is de exacte inpassing van deze elementen van grote invloed op de uiteindelijke waterhuishoudkundige effectiviteit. Kortom: checklists met ‘klimaatmaatregelen’ zijn voor een eerste oriëntatie goed te gebruiken, maar niet als bouwstenen voor een ontwerp.

Sneller inzicht in waterhuishoudkundige effectiviteit gewenst

Er is grote behoefte aan een instrumentarium waarmee tijdens het ontwerpen kan worden gerekend aan waterhuishoudkundige effectiviteit. Daarmee kunnen de cycli binnen het ontwerpen worden versneld en verbeterd en daardoor een wezenlijker bijdrage geven aan het ontwerpproces. Een belangrijke bijkomstigheid van het ‘ter plekke rekenen’ zal zijn, dat ‘maatregelen’ en ‘achterliggende doelen’ beter uit elkaar worden gehouden wat weer extra ruimte kan geven aan het ontwerpproces.

Onduidelijke regie obstakel bij integrale benadering

Het ‘integrale karakter’ van plannen (en de onderlinge samenhang van deelplannen binnen een gebied) moet steeds meer door de ontwerper worden bewaakt, vaak zonder dat die regierol hem ook daadwerkelijk formeel is toegekend. Dat maakt het integraal ontwerpen juist weer lastiger, maar ook de inzet van tools (of modelleer omgevingen) die de samenhangende effectiviteit van ingrepen in beeld kunnen brengen. Tegelijk vraagt die terugtredende overheid juist nadrukkelijk om meer betrokkenheid van allerlei betrokken partijen om het noodzakelijke draagvlak te organiseren. Lees in dit verband ook: Ontwerpen aan de delta – Pleidooi voor een integrale aanpak van de wateropgave van de BNA en het DOP.

Dit zijn slechts enkele conclusies. Van de gesprekken en de conclusies wordt een veel uitgebreider (video) verslag gemaakt.

Communicatie van projectresultaten

De (voorlopige) resultaten zijn al op diverse gelegenheden naar buiten gebracht. Dit om meer bekendheid te geven aan ons project en feedback op deze inzichten te organiseren. Meer specifiek gaat het om:

  • Buro MAAN in een presentatie voor Community De Waag in Amsterdam;
  • Poster voor het Delta Congres in Apeldoorn;
  • Paper voor de Geo Design Summit die in november in Delft werd gehouden;
  • Presentatie (Elgard van Leeuwen, Deltares) tijdens het Interdepartementaal Ontwerp Platform (IOP) in Den Haag, afgelopen september;
  • Presentatie (Gerda Roeleveld, Deltares) tijdens de International Geo Design Summit in Delft, afgelopen november.
  • Pitch en discussie sessies tijdens de Manifestatie Ontwerpen aan Ruimte en Water, van het Delta Ontwerp Platform op 13 december j.l. Tijdens deze bijeenkomst werd aan ‘spraakmakende’ initiatieven een podium geboden via pitches en een kenniscarrousel over ruimte en water.
Nevengeul via 'paint brush' hoogtekaart

ICT koppeling Tekenen en Rekenen

Op het gebied van software ontwikkeling hebben we inmiddels nader overleg gehad met ontwikkelaars van de project partner Nelen en Schuurmans. We hebben de ‘ontwerp workflow’ ook aan hen voorgelegd, en met hen gekeken naar de mogelijkheden voor de koppeling tussen schetsen en modelleren. In eerste instantie worden nu twee zaken uitgewerkt alvorens die aan jullie in januari te presenteren:

  1. Een proof of concept voor het bewerken van een bodemhoogtekaart (onderdeel van een 3Di model) via paint brush (hoe zwarter, hoe dieper uitgraven). We denken hierbij aan een voorbeeld rond nevengeulen;
  2. De visualisatie van de stappen die moeten worden genomen om vanuit een ontwerptekening te komen tot een water-rekenmodel. Doel daarvan is ontwerpers duidelijk te maken hoe een waterspecialist met ‘zijn bril’ ruimtelijke plannen bekijkt, en daarmee duidelijk te maken welke stappen de ontwerper al tijdens het ontwerp zou kunnen nemen om de vertaling te versnellen en te vereenvoudigen. We proberen de stappen (bijvoorbeeld het creëren van vlakken die de nieuwe hoogte van maaiveld/gebouw aangeven) in 3D te presenteren. We maken in deze fase nog zoveel mogelijk gebruik van standaard GIS functionaliteit.